Debaty sejmoweCxnkjs Kadencja

Interpelacja w sprawie programu restrukturyzacji sektora węglowego

   Panie Premierze! Kondycja polskiego sektora węglowego wprost warunkuje kondycję polskiej gospodarki, finansów publicznych, a także kondycję wieluset tysięcy polskich rodzin, w tym mieszkańców woj. katowickiego. Górnictwo węgla kamiennego pokrywa ponad 50% krajowego zapotrzebowania na nośniki energii pierwotnej oraz zatrudnia 270 tys. osób. To niewątpliwy punkt wyjścia do dyskusji nad celem i strategią restrukturyzacji.    W mojej ocenie priorytetowymi celami restrukturyzacji powinny być:    1) równowaga pomiędzy wydobyciem a sprzedażą węgla,    2) prorynkowa optymalizacja funkcjonowania podmiotów górniczych,    3) bezpieczeństwo socjalne pracowników,    4) dywersyfikacja struktury gospodarczej obszarów górniczych.    Proces uzdrawiania mechanizmów wewnątrz sektora górnictwa węgla kamiennego, a tym samym zakładanej poprawy jego kondycji, rozpoczął się w 1990 r. i nie został do tej pory uwieńczony powodzeniem. Ocenę dotychczas podejmowanych działań zawierają m.in. informacje o wynikach kontroli NIK. Najwyższa Izba Kontroli postulowała m.in.: ˝racjonalizację zatrudnienia, usprawnienie gospodarki zapasami i obniżenie zużycia materiałów˝, ˝odciążenie od kosztów działalności nieprodukcyjnej i pomocniczej˝, ˝usprawnienie zasad obrotu węglem z uwzględnieniem regulacyjnej roli państwa w zakresie (...) tworzenie sprawnej sieci hurtowej dystrybucji węgla˝, ˝poprawienie motywacyjnej funkcji płac˝, czy wreszcie - ˝zastąpienie nieracjonalnego wspomagania kopalń, z reguły najmniej rentownych, stosowanego w ukrytej postaci w formie zwolnień od podatków i nieściągania należności budżetowych - kompleksową politykę finansową wobec górnictwa węgla kamiennego˝.    NIK postulował opracowanie programu alokacji mocy wydobywczych, także z uwzględnieniem przesunięć pomiędzy poszczególnymi spółkami węglowymi, większe zaawansowanie procesów restrukturyzacyjnych prowadzących do uwolnienia kopalń od rozbudowanych i kosztownych funkcji socjalno-bytowych.    W Sejmie poprzedniej kadencji funkcjonował - pierwszy tego rodzaju - Parlamentarny Zespół ds. Restrukturyzacji Górnictwa Węgla Kamiennego, który krytycznie oceniał politykę restrukturyzacyjną rządu SLD-PSL. Zdaniem Zespołu ˝główną barierą poprawy rentowności sektora węgla jest nader widoczna wewnętrzna słabość wewnętrznych mechanizmów rynkowych, w tym szczególnie mało efektywne struktury zarządzania, stały wzrost kosztów wydobycia, wzrost płac nie powiązany ze wzrostem wydajności, a także brak względnej równowagi pomiędzy popytem na węgiel a jego podażą˝.    Posłowie różnych opcji politycznych tworzących ww. Zespół postulowali: ˝uzyskanie przez kopalnie samodzielności finansowej i osobowości prawnej. Ich brak wyraźnie ogranicza motywację zarządów kopalń do zwiększenia efektywności gospodarowania. Jak wykazała praktyka minionych lat, zarówno kopalnie całkowicie samodzielne, jak i ubezwłasnowolnienie w ramach spółek węglowych to rozwiązania skrajne i nieefektywne. Racjonalnym rozwiązaniem pozwalającym elastycznie dostosować struktury zarządzania do różnorodnych problemów poszczególnych kopalń jest struktura holdingowa. Umożliwi ona kopalniom uzyskanie samodzielności, jako podmiotom prawa handlowego, przy zachowaniu w gestii zarządów holdingów decyzji o sprawach strategicznych - poziomu wydobycia, inwestycji, kredytów, polityki eksportowej. Zespół zdecydowanie opowiada się za zarządzaniem kopalniami i holdingami węglowymi na podstawie kontraktu menadżerskiego˝.    Jak mi wiadomo, współrządząca Akcja Wyborcza Solidarność w czerwcu 1997 r. przyjęła propozycję programu pt. ˝Reforma górnictwa węgla kamiennego - problem i obowiązek państwa, szansa dla regionów węglowych˝. Dokument ten zauważał nadpodaż 10-11 mln ton węgla rocznie na krajowym rynku, a także postulował przyjęcie tzw. górniczego pakietu socjalnego. Proponował także ustawowe uregulowanie programu restrukturyzacji, w tym m.in. status gmin górniczych, zakres i sposób oddłużania i dysponowania środkami budżetowymi kierowanymi do podmiotów górniczych, a także zasady funkcjonowania systemu obrotu węglem.    W związku z powyższym uprzejmie pytam pana premiera:    1. Kiedy rząd przedstawi program restrukturyzacji sektora węglowego i jakie są podstawowe założenia tego programu?    2. Jakie są główne propozycje tzw. górniczego pakietu socjalnego?    3. Czy i w jakim zakresie rząd zamierza przywrócić samodzielność prawną kopalń?    4. Jakie zasady mają obowiązywać w projektowanym systemie obrotu węglem?    5. Jakie mechanizmy mają gwarantować bezpieczeństwo energetyczne kraju oraz respektować bezpieczeństwo socjalne górników oraz ekonomiczne gmin górniczych?    6. Jakie są - w ocenie rządu - główne przyczyny obecnej kondycji sektora węglowego oraz główne przyczyny dotychczas nieskutecznych zabiegów restrukturyzacyjnych?    Poseł Krystyna Cencek    Sosnowiec, dnia 25 marca 1998 r.